Κοινό βασικό ένδυμα όλων των τύπων της γυναικείας φορεσιάς είναι το πουκάμισο, το οποίο θεωρείται ως εξέλιξη του αρχαίου χιτώνα, της ρωμαϊκής Tunica καθώς και της βυζαντινής δαλματικής. Φορέθηκε σ’ όλες τις περιοχές του Ελληνισμού, άλλοτε ως εξωτερικό ένδυμα στη θέση του φουστανιού και άλλοτε ως εσωτερικό, με ακάλυπτα διάφορα διακοσμημένα τμήματα του. Το υλικό της κατασκευής του, το σχήμα και η διακόσμηση του διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή,ανάλογα με το κλίμα, την εγχώρια οικονομία, την παραγωγή και το εμπόριο, καθώς και ανάλογα με την επιβίωση προγενέστερων ενδυματολογικών καταβολών ή νεότερων δυτικών επιδράσεων. Το χρώμα του είναι συνήθως λευκό με εξαιρέσεις σ’ ορισμένες περιοχές της νησιωτικής και ηπειρωτικής Ελλάδος. Η διακόσμηση του υφαντή ή κεντητή, πολύχρωμη ή μονόχρωμη δεν έχει μόνο καλλωπιστικό αλλά και συμβολικό συνάμα χαρακτήρα.

  • Φορεσιές με σιγκούνι ή σιγκούνα ή φλοκάτα.

Τα ενδύματα αυτά είναι χειμωνιάτικοι μακριοί ή κοντοί επενδυτές από άσπρο ή μαύρο μάλλινο υφαντό ύφασμα της νεροτριβής( σαγιάκι), αχειρίδωτοι και ανοιχτοί εμπρός. Ο διάκοσμος τους δημιουργείται από πολύχρωμα ή μονόχρωμα κεντήματα με μάλλινα νήματα, χοντρέ μετάξια, μπρισίμια, γαϊτάνια, χρυσοκλωστές, πούλιες και χάντρες. Με λιτή ή πλούσια διακόσμηση είναι πάντα κατασκευασμένοι από ειδικούς τεχνίτες και φοριούνται συνήθως πάνω από χοντρό βαμβακερό και σε λιγοστές περιπτώσεις πάνω από μεταξωτό πουκάμισο διακοσμημένο στον ποδόγυρο, την τραχηλιά και τα μανίκια με πλούσια γραπτά και ξομπλιαστά κεντήματα. Το κοντό σιγκούνι φοριέται είτε πάνω από αχειρίδωτο πουκάμισο και τζάκο, είτε πάνω από χειριδωτό.paradosiakh endimasia 5

  • Φορεσιές με καβάδι.

    Το καβάδι, που η χρήση του συνηθίζεται στην Ανατολή και στο Βυζάντιο, είναι μακρύ ένδυμα με μακριά στενά ή πλατιά μανίκια και κατακόρυφο εμπρός άνοιγμα. Φοριέται συνήθως πάνω από βράκα και πουκάμισο και είναι κατασκευασμένο είτε από υφαντό, είτε από μεταξωτό ριγωτό και χρυσοποίκιλτο ύφασμα. Συνοδεύεται από εξωτερικό ένδυμα.paradosiakh endimasia4

  • Φορεσιές με αντερί

    Το αντερί είναι κατασκευασμένο από μεταξωτό ή βαμβακερό ύφασμα, χειριδωτό ή αχειρίδωτο με κατακόρυφο άνοιγμα εμπρός και μήκος που φθάνει κάτω από τα γόνατα. Φοριέται είτε ως εσωτερικό ένδυμα, είτα ως εξωτερικό. Συνήθως είναι δουλεμένο με μαχλίτσι δηλ. είναι φοδραρισμένο εσωτερικά και ανάμεσα έχει λεπτό στρώμα από βαμβάκι που στερεώνεται με πολλές βελόνες.

  • Φορεσιές με σαγιά.

    Το ένδυμα αυτό είναι κατασκευασμένο από βαμβακερό ή βαμβακομέταξο ύφασμα με κατακόρυφο άνοιγμα εμπρός και μήκος που φτάνει κάτω από τα γόνατα. Όταν φοριέται πάνω από βράκα και πουκάμισο έχει μακριά μανίκια με άνοιγμα στο κάτω μέρος και σχισίματα στο πλάι. Όταν φοριέται πάνω από καβάδι είναι αχειρίδωτο και έχει πολλές πτυχές από τη μέση και κάτω και τέλος όταν φοριέται πάνω από καμουχά ή αντερί έχει μανίκια ως τον αγκώνα και «ποδιές», που γυρίζουν προς τα έξω, αφήνοντας να φαίνεται ο πλούσιος συμβολικός διάκοσμος τους. paradosiakh endimasia 9

  • Φορεσιές με φουστάνι ή φούστα.

Τα ενδύματα αυτά είναι κατασκευασμένα από εγχώρια ή πολύτιμα μεταξωτά υφάσματα μονόχρωμα, κλαδωτά και ριγωτά προερχόμενα από την Δύση και την Ανατολή. Το φουστάνι σε διάφορες παραλλαγές, μεσάτο ή ριχτό, φέρεται πάντα επάνω από πουκάμισο βαμβακερό, λινό ή μεταξωτό. Στη συλλογή του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου υπάρχουν διάφορες μορφές φουστανιών, που έχουν στοιχεία από τη Βυζαντινή ή τη δυτική ενδυματολογία, φορέθηκαν το 2ομισό του 18ουκαι κατά το 19οαι., τόσο στην ηπειρωτική όσο και τη νησιωτική Ελλάδα, και διακρίνονται στους ακόλουθους τρόπους paradosiakh endimasia 10

Φουστάνια με αχειρίδωτο πανωκόρμι με βαθύ άνοιγμα στο στήθος και πολύπτυχη φούστα που στολίζονται με χρυσά σιρίτια, χρυσοκεντήματα και πρόσθετο πολλές φορές ποδόγυρο από πολυτελή υφάσματα. Άλλοτε είναι μακριά και άλλοτε κοντύτερα αφήνοντας να φαίνονται τα μανίκια και ο ποδόγυρος του μεταξωτού βαμβακερού ή λινού, πλούσια διακοσμημένου πουκάμισου. Το συνηθέστερο ένδυμα, που φοριέται πάνω από αυτούς τους τύπους του φουστανιού, είναι κοντός εξωτερικός επενδυτής με διαφορετικά σχήματα και με διαφορετικές τοπικές ονομασίες, όπως τζάκα, γουνέλα και σάρκα.

Φουστάνια μακριά και πτυχωτά με εφαρμοστό κορμί και μακριά στενά μανίκια σ’ όλο το μήκος ή φαρδύτερα και σχιστά από τον αγκώνα και κάτω, που φοριούνται με χειριδωτό ή αχειρίδωτο ένδυμα, τσιουμπέ (Λευκάδα), πιρπιρί, κοζόκα, τσιπούνι, μακρολέμπαντο. Η φούστα, ένδυμα που σχετίζεται άμεσα με το φουστάνι, είναι πτυχωτή, φοριέται πάνω από μεταξωτά ή βαμβακερά πουκάμισα στολισμένα με δαντέλες ή ασπροκεντήματα και συνοδεύεται από εφαρμοστό μπούστο ήπεσλί ή μπινίσι ή σιγκούνι ή κοζόκι ή σιγκούνα.

Στους παραπάνω μορφολογικούς τύπους προστίθεται στο τέλος της τρίτης δεκαετίας του 19ουαι. και ένας ακόμη. Είναι ο γνωστός ως φορεσιά «Αμαλίας», επειδή καθιερώθηκε από τη βασίλισσα Αμαλία για τις Κυρίες της Αυλής. Η φορεσιά αυτή, που προέκυψε μετον συνδυασμό στοιχείων από διάφορες παραδοσιακές ελληνικές φορεσιές, δεν περιορίστηκε μόνο στο βασιλικό περιβάλλον, αλλά με την πάροδο του χρόνου επεκράτησε και στα αστικά κέντρα.Αργότερα η βασίλισσα Όλγα επέλεξε ένα διαφορετικό τύπο επίσημης ενδυμασίαςγια τη βασιλική Αυλή. Σ’ αυτή συνδυάστηκαν στοιχεία από την παραδοσιακή φορεσιά των Μεσογείων Αττικής και από Δ προάστια. Η ενδυμασία περιορίστηκε μόνο στα ανάκτορα.

Τα κύρια ενδύματα, που συνθέτουν τις παραδοσιακές γυναικείες φορεσιές, συμπληρώνονται από ποικίλα εξαρτήματα, όπως ποδιές, μεταξωτά και σταμπωτά βαμβακερά ή μάλλινα μαντήλια για το κεφάλι και τη μέση, αραχνοΰφαντες καλύπτρες, ζώνες, πλουμιστές πολύχρωμες κάλτσες, χρυσοκέντητα υποδήματα και τέλος μαλαμοκαπνισμένα και ασημένια περίτεχνα κοσμήματα, τα οποία εκτός από το πρακτικό τους προορισμό προβάλλουν την τάση για επίδειξη υπεροχής ή λειτουργούν σαν στοιχεία αποτρεπτικά του κακού.