yfantresΗ μεταξουργία ήταν γνωστή πριν από 4.500 χρόνια στην Κίνα, όπως αναφέρουν τα αρχαία κείμενα. Σύμφωνα με πληροφορίες Βυζαντινών συγγραφέων, ο αυτοκράτορας του Βυζαντίου Ιουστινιανός έστειλε στην Κίνα δύο μοναχούς, ειδικά για το μετάξι, το οποίο εκείνη την εποχή είχε διαδοθεί σε μεγάλο βαθμό (το χρησιμοποιούσε ακόμα και η εκκλησία) και ήταν συγχρόνως πανάκριβο. Το επίνητρον (αλλιώς όνος) ήταν στην αρχαιότητα ένα ημικυλινδρικό σκεύος που τοποθετούσαν οι γυναίκες στον μηρό, και το οποίο κάλυπτε και το γόνατο, για να *ξάνουν το γνέσμενο ήδη μαλλί. Τα επίνητρα που έχουν βρεθεί προέρχονται από τάφους και ιερά της Αττικής, της Βοιωτίας, της Ερέτριας και της Ρόδου και χρονολογούνται από τα μέσα του 6ου μέχρι το τέλος του 5ου π.Χ. αιώνα. Είναι πήλινα, πιθανολογείται όμως ότι αυτά δεν είχαν πρακτική χρήση αλλά τα πρόσφεραν ως γαμήλια δώρα στη νύφη ή αποτελούσαν κτερίσματα δηλαδή τα αντικείμενα που τοποθετούσαν στον τάφο τους που πίστευαν ότι θα τους χρησιμεύσουν στην μεταθανάτια ζωή τους και κυρίως στις νεκρές γυναίκες ενώ αυτά που χρησιμοποιούνταν κατασκευαζόταν κυρίως από ξύλο, μέταλλο ή κάποια άλλη σκληρότερη ύλη. Στις πλευρές, σε μικρές *ζωφόρους, άλλα είχαν μελανόμορφες σκηνές από την μυθολογία και άλλα ερυθρόμορφες παραστάσεις από την καθημερινή οικιακή ζωή των γυναικών. Ορισμένα στο σημείο που καλύπτουν το γόνατο είχαν μια ανάγλυφη γυναικεία κεφαλή, πιθανόν της Αφροδίτης. Η μορφή του αδραχτιού καθιερώθηκε πολύ πρώιμα, όντας μάλιστα ιδιαίτερα απλή, καθώς αποτελείται από ένα ραβδί και ένα σφονδύλι, δηλαδή ένα στρογγυλό βαρίδι το οποίο ενισχύει και επιμηκύνει τη διάρκεια της περιστροφικής κίνησης των δαχτύλων της γνέστρας. Τα αδράχτια κατασκευάζονταν κατά κύριο λόγο από ξύλο, αλλά και από ανθεκτικότερα υλικά, όπως μέταλλο ή κόκαλο. Τα σφονδύλια αντίθετα με τα αδράχτια, αποτελούν ένα συχνό εύρημα των ανασκαφικών ερευνών, καθώς ήταν κατασκευασμένα από πηλό, πέτρα ή κόκαλο και μερικές φορές από στεατίτη. Κύριος σκοπός τους ήταν η ενίσχυση της περιστροφής του αδραχτιού και για το λόγο αυτό καθοριστικό ρόλο έπαιζαν η διάμετρος και το βάρος τους. Όσο μακρύτερες οι ίνες, τόσο βαρύτερο έπρεπε να είναι το σφονδύλι, ενώ όσο η διάμετρος ήταν μεγαλύτερη τόσο η περιστροφή γινόταν πιο αργά και η κλωστή ήταν πιο αραιά στριμμένη. Συχνά για ακινητοποίηση του σφονδυλιού στο αδράχτι, τοποθετούνταν λίγες ίνες ή λίγο κερί ανάμεσα στο σφονδύλι και το αδράχτι. Ένα δεύτερο βασικό εργαλείο του γνεσίματος είναι η ηλακάτη, η ρόκα δηλαδή, το διχαλωτό ξύλο το οποίο αποτελεί τη βάση επάνω στην οποία στηρίζονταν τα ξασμένα μαλλιά, η τουλούπα. Ένα άλλο απαραίτητο σκεύος για το γνέσιμο ήταν ο κάλαθος ή τάλαρος, ένα καλάθι δηλαδή από λυγαριά σε σχήμα κάλυκα, στο οποίο έμπαινε το μαλλί έτοιμο για γνέσιμο, αλλά και τα έτοιμα νήματα μετά το γνέσιμο. Χρήση Το αδράχτι, με το ραβδί και το σφοντύλι, η ρόκα και ο κάλαθος είναι εργαλεία του γνεσίματος, της διαδικασίας δηλαδή κατά την οποία μέσω της περιστροφικής κίνησης οι ίνες αποκτούν συνοχή και στερεότητα και γίνονται κλωστή.

Μπάμπης Ταχματζίδης

Μέμος ΣουλεÏμάνογλου

Γιάννης Τρυφωνίδης

Μελινα Συμεωνιδου

Ευαγγελια Χειμωνιδου